Një raport i fundit i Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH) evidenton një prirje pozitive në sistemin arsimor shqiptar, ku vajzat po rezultojnë me performancë të lartë në matematikë dhe po përbëjnë një pjesë të rëndësishme të nxënësve më ekselentë në këtë fushë.
Sipas të dhënave të analizës, e cila mbështetet edhe në gjetje të Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD), në Shqipëri vajzat përbëjnë rreth 40% të grupit që renditet në 2% të nxënësve më të mirë në matematikë. Ky tregues, sipas raportit, është më i lartë se mesatarja e vendeve të G7 dhe e vendos Shqipërinë në grupin e vendeve me përfaqësim relativisht të lartë gjinor në majat e performancës akademike.
Edhe pse rezultatet e testimit ndërkombëtar PISA 2022 treguan një rënie të përgjithshme të nivelit të nxënësve 15-vjeçarë në Shqipëri, analiza e detajuar e të dhënave tregon një tablo më të diferencuar brenda sistemit arsimor, ku talenti në matematikë mbetet i pranishëm dhe i shpërndarë në mënyrë të konsiderueshme tek vajzat.
Raporti thekson se në disa vende, përfshirë Shqipërinë, Malajzinë, Mongolinë, Bosnjën dhe Rusinë, vajzat kanë një prani të lartë në grupin e nxënësve më të mirë në matematikë, duke tejkaluar mesataren e shumë ekonomive të zhvilluara.
Sipas ekspertëve të cituar në studim, vendet post-komuniste, përfshirë Shqipërinë, shfaqin një hendek gjinor më të ngushtë në fushat STEM dhe në performancën matematikore, krahasuar me ekonomitë e tjera. Kjo lidhet, sipas tyre, me traditën historike të përfshirjes më të madhe të grave në arsim dhe tregun e punës në sektorët teknikë dhe shkencorë.
Analiza sugjeron gjithashtu se ky potencial njerëzor mund të ketë ndikim të rëndësishëm në ekonominë e ardhshme, veçanërisht në sektorët që kërkojnë aftësi analitike të avancuara, programim dhe inxhinieri. Sipas raportit, forcimi i këtyre prirjeve përmes politikave arsimore dhe sociale mund të kthehet në një avantazh konkurrues për vendin.
Në një kontekst global ku kërkesa për aftësi në matematikë dhe teknologji po rritet ndjeshëm, raporti e cilëson këtë prirje si një “kapital njerëzor të nënvlerësuar”, që mund të luajë rol kyç në zhvillimin ekonomik të Shqipërisë në epokën digjitale.
