Në Republikën e Kosovës, paralelet e ndara fizike të shkollave vazhdojnë të funksionojnë si një zgjidhje praktike për ofrimin e arsimit në zonat rurale dhe të largëta.
Megjithatë, ky model organizimi, i trashëguar nga periudha të mëhershme, sot ngre pyetje serioze mbi cilësinë e arsimit, barazinë dhe funksionimin institucional. Problemet lidhen si me aspektin pedagogjik, ashtu edhe me mungesën e qartësisë ligjore dhe menaxheriale.
Analiza filozofike e problemit
Sipas filozofisë së arsimit të John Dewey, shkolla është një komunitet social ku nxënësit mësojnë përmes përvojës dhe ndërveprimit. Në këtë kuptim, izolimi i nxënësve në paralele të vogla dhe të ndara bie ndesh me vetë natyrën e edukimit.
• Arsimi reduktohet në transferim informacioni, jo në përvojë sociale.
• Nxënësit nuk zhvillojnë aftësi bashkëpunimi dhe komunikimi.
• Mungon diversiteti i mendimeve dhe përvojave, i domosdoshëm për zhvillim kritik.
Nga kjo perspektivë, këto paralele nuk e përmbushin misionin e arsimit si formim i plotë i individit.
Analiza sociologjike
Nga këndvështrimi i Émile Durkheim, arsimi është mekanizëm i integrimit social. Ndërsa sipas Pierre Bourdieu, shkolla mund të riprodhojë pabarazitë ekzistuese.
Në rastin e paraleleve të ndara:
• Krijohet izolim social dhe kulturor.
• Nxënësit kanë më pak qasje në kapital kulturor dhe akademik.
• Mungesa e konkurrencës ul motivimin dhe performancën.
• Thellohet dallimi midis zonave urbane dhe rurale.
Pra, këto struktura jo vetëm që nuk integrojnë, por potencialisht përforcojnë pabarazinë shoqërore.
Problemet institucionale dhe ligjore
• Menaxhimi është i centralizuar nga shkolla amë, por shpesh pa mbikëqyrje efektive.
• Përgjegjësi i paraleles emërohet pa konsultim kolegjial, duke cenuar transparencën.
• Ka mungesë të qartësisë ligjore mbi kompetencat dhe përgjegjësitë.
• Cilësia e mësimit mbetet shpesh nën standardet minimale.
Kjo situatë krijon një boshllëk midis politikave arsimore dhe realitetit në terren.
Propozim për reformë
Në vend të një qasjeje të menjëhershme për mbyllje, rekomandohet një reformë e kombinuar:
Fuzionimi gradual
• Bashkimi i paraleleve me shkollat qendrore.
• Sigurimi i transportit të organizuar për nxënësit.
• Krijimi i klasave me numër optimal nxënësish.
Riorganizimi pedagogjik
• Përdorimi i mësimit digjital dhe hibride.
• Organizimi i aktiviteteve të përbashkëta ndërshkollore.
• Trajnime të vazhdueshme për mësimdhënësit.
Reformë ligjore dhe menaxheriale
• Përcaktimi i qartë i rolit të përgjegjësit të paraleles.
• Përfshirja e këshillit të mësimdhënësve në vendimmarrje.
• Rritja e transparencës dhe llogaridhënies.
Ruajtja e aksesit në arsim
• Në zonat shumë të thella, ruajtja e paraleleve si zgjidhje e përkohshme.
• Investim në infrastrukturë dhe teknologji për të kompensuar izolimin.
Përfundim
Paralelet e ndara fizike përfaqësojnë një model të tejkaluar që nuk përmbush më kërkesat bashkëkohore të arsimit. Nga një perspektivë filozofike dhe sociologjike, ato kufizojnë zhvillimin e nxënësve dhe kontribuojnë në riprodhimin e pabarazive sociale. Megjithatë, zgjidhja nuk duhet të jetë radikale dhe e menjëhershme, por e planifikuar dhe gjithëpërfshirëse.
Reforma duhet të synojë një ekuilibër midis:
• cilësisë së arsimit
• barazisë në qasje
• efikasitetit institucional
