Dhuna në shkolla përbën një nga problemet më shqetësuese të shoqërive bashkëkohore, pasi cenon drejtpërdrejt mirëqenien e fëmijëve dhe integritetin e institucionit të arsimit.
Në kontekstin e Kosovës, rastet e dhunës ndërmjet nxënësve dhe mësimdhënësve nuk mund të trajtohen si incidente të izoluara apo si devijime individuale. Ato janë shprehje e një krize më të thellë strukturore, e ndërlidhur me funksionimin e sistemit arsimor, kulturën shoqërore dhe mungesën e mbështetjes institucionale.
Roli shoqëror i mësimdhënësit dhe arsimit
Nga perspektiva e Émile Durkheimit, arsimi është institucion themelor për socializimin moral dhe për ruajtjen e kohezionit shoqëror. Mësimdhënësi, në këtë kuptim, nuk është vetëm transmetues i njohurive, por aktor kyç në formimin e normave, vlerave dhe disiplinës shoqërore. Historia e arsimit në Kosovë dëshmon për një rol të jashtëzakonshëm të mësimdhënësve në ruajtjen e identitetit kulturor dhe shpresës kolektive, veçanërisht në periudha shtypjeje dhe konflikti. Ky kontribut historik duhet të shërbejë si bazë respekti institucional, por jo si justifikim për praktika të papranueshme pedagogjike.
Dhuna si formë e dështimit edukativ
Dhuna fizike ose psikologjike ndaj nxënësve nuk përmbush asnjë funksion edukativ. Përkundrazi, sipas teorive bashkëkohore të socializimit, ajo prodhon frikë, pasiguri dhe trauma, duke ndikuar negativisht në zhvillimin emocional dhe social të fëmijës. Normalizimi i dhunës në diskursin publik, përmes arsyetimeve të tilla si “disiplinë” apo “ndëshkim i merituar”, reflekton një kulturë autoritare të trashëguar, ku pushteti ushtrohet përmes forcës dhe jo përmes dialogut.
Pierre Bourdieu e koncepton këtë fenomen si dhunë simbolike, ku autoriteti institucional përdoret për të imponuar bindje dhe nënshtrim, shpesh pa u vënë re si formë dhune. Në rastin e shkollës, kjo dhunë legjitimohet nga struktura shoqërore dhe nga pritjet kulturore ndaj figurës së mësimdhënësit.
Sistemi arsimor dhe mungesa e mbështetjes institucionale
Dhuna në shkollë nuk mund të kuptohet pa analizuar kushtet strukturore në të cilat veprojnë mësimdhënësit. Mungesa e psikologëve, pedagogëve, punëtorëve socialë dhe mekanizmave mbështetës e lë mësimdhënësin të vetëm përballë sfidave që shpesh tejkalojnë kompetencat e tij profesionale. Max Weber do ta përshkruante këtë situatë si dështim të racionalitetit institucional, ku administrimi i arsimit nuk bazohet në planifikim profesional dhe ndarje të qartë të roleve.
Në këtë kontekst, dhuna shfaqet si reagim i gabuar ndaj stresit profesional, mbingarkesës emocionale dhe mungesës së mjeteve adekuate për menaxhimin e konfliktit.
Nxënësi si subjekt në zhvillim shoqëror
Nga një këndvështrim sociologjik dhe zhvillimor, nxënësi – veçanërisht adoleshenti – është subjekt në proces formimi. Sjelljet devijuese nuk duhet parë vetëm si shkelje disiplinore, por si indikatorë të problemeve familjare, sociale ose emocionale. Teoritë ekologjike të zhvillimit theksojnë se sjellja e fëmijës formësohet nga ndërveprimi mes familjes, shkollës dhe komunitetit. Ndëshkimi fizik ndërpret këtë proces dhe thellon përjashtimin social.
Përfundim
Dhuna në shkollë është shenjë e një dështimi të shumëfishtë: individual, institucional dhe shoqëror. Ajo nuk përfaqëson autoritet, por mungesë të tij; nuk është edukim, por shkatërrim i procesit edukativ. Zgjidhja kërkon ndërhyrje strukturore: forcim të shërbimeve profesionale në shkolla, trajnime të vazhdueshme për menaxhimin e konfliktit, ndërtim të një kulture dialogu dhe mbështetje institucionale për mësimdhënësit dhe nxënësit. Vetëm përmes një qasjeje të tillë, arsimi mund ta përmbushë misionin e tij themelor shoqëror dhe ta ndalë ciklin e dhunës.
